Ο κλάδος των Εταιριών Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις (ΕΔΑΔΠ), αποτελεί τον τρίτο πυλώνα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, μαζί με τις τράπεζες και τις ασφαλιστικές εταιρίες. Η ανάγκη για τη δημιουργία  διακριτού κλάδου προέκυψε στις χώρες όπου μια μείζων χρηματοπιστωτική κρίση δημιούργησε ένα μεγάλο απόθεμα προβληματικών, μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ). Το απόθεμα αυτό επιβάρυνε τους τραπεζικούς ισολογισμούς, εμποδίζοντας τις τράπεζες από τη χορήγηση δανείων, με αποτέλεσμα να λειτουργεί ως τροχοπέδη στη χρηματοδότηση και την ανάπτυξη της οικονομίας. Στην Ελλάδα, το ζήτημα της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους αναδείχθηκε ως απότοκο της μακράς οικονομικής κρίσης. Η ίδρυση  ΕΔΑΔΠ ξεκίνησε μετά την ψήφιση του ν. 4354/2015, που τέθηκε σε ισχύ στις 16 Δεκεμβρίου του 2015. Το 2019 ιδρύθηκε η Ένωση Εταιριών Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις (ΕΕΔΑΔΠ), η οποία εκπροσωπεί τις εταιρίες και προωθεί την εφαρμογή των βέλτιστων πρακτικών στον κλάδο. Το νομικό πλαίσιο και οι κανόνες λειτουργίας των Εταιρειών Διαχείρισης ενισχύθηκαν ακόμα περισσότερο το έτος 2023, μετά την ψήφιση του ν. 5072/2023 και την  ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας (ΕΕ) 2021/2167 για τους διαχειριστές πιστώσεων και τους αγοραστές πιστώσεων. Σήμερα στην αγορά δραστηριοποιούνται 14 εταιρίες-μέλη της ΕΕΔΑΔΠ, αδειοδοτημένες από την Τράπεζα της Ελλάδος.

Η Ελλάδα δεν είναι ούτε η μόνη, ούτε η πρώτη χώρα στην οποία δημιουργείται ένας κλάδος με αποκλειστικό αντικείμενο τη διαχείριση συσσωρευμένου ιδιωτικού χρέους. Η ιδέα της ίδρυσης ξεχωριστών, εξειδικευμένων εταιριών ξεκίνησε από τη Σκανδιναβία, τη δεκαετία του 1990, στον απόηχο της μεγάλης κρίσης που έπληξε το χρηματοπιστωτικό σύστημα (Nordic Banking Crisis) την πενταετία 1990-1994. Ανάλογες συνθήκες δημιουργήθηκαν και σε άλλες χώρες, όπως στην Ιταλία μετά τη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, όπου από το 2014 και ιδίως μετά το 2018 άρχισαν να δημιουργούνται ή να μπαίνουν στην αγορά ήδη υπάρχουσες εταιρίες διαχείρισης δανείων.

Οι Εταιρίες Διαχείρισης δημιουργήθηκαν με πρωτοβουλία των ευρωπαϊκών εποπτικών αρχών. Οι εποπτικοί φορείς επέβαλαν την ταχύτατη μεταφορά χαρτοφυλακίων μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) εκτός τραπεζικών ισολογισμών, ώστε ο σχετικός κίνδυνος να φύγει από τις τράπεζες και να μεταφερθεί σε μη τραπεζικούς επενδυτές. Από την ίδρυσή του, επομένως, ο κλάδος των Εταιριών Διαχείρισης υπάγεται στο ίδιο αυστηρό και διαφανές πλαίσιο εποπτείας του χρηματοπιστωτικού συστήματος που εφαρμόζεται και στον τραπεζικό τομέα και με τον ίδιο σκοπό, τη διασφάλιση της σταθερότητάς του. Οι ΕΔΑΔΠ για να λειτουργήσουν αδειοδοτούνται από την Τράπεζα της Ελλάδας (σε εφαρμογή των άρθρων 5 και 6 του ν. 5072/2023). Το 2024 η Τράπεζα της Ελλάδας, ασκώντας τις εποπτικές της αρμοδιότητες, προχώρησε σε εκ νέου αδειοδότηση του συνόλου των Εταιριών Διαχείρισης που λειτουργούν στη χώρα, επανεξετάζοντας εξαρχής εάν πληρούν τα κριτήρια και τις προδιαγραφές που επιβάλλει οι νέοι ρυθμιστικοί κανόνες που έθεσε η ευρωπαϊκή Οδηγία (ΕΕ) 2021/2167. Όλες οι ΕΔΑΔΠ που δραστηριοποιούνται σήμερα στην Ελλάδα πέρασαν με επιτυχία την παραπάνω διαδικασία επαναδειοδότησης, συνεχίζοντας τη δραστηριότητά τους σε πλήρη συμμόρφωση με το πλαίσιο εποπτείας που έχει θεσπίσει η Τράπεζα της Ελλάδος.

Συχνά διατυπώνεται το ερώτημα γιατί δεν μπορούσαν να συνεχίσουν να διαχειρίζονται τα ΜΕΔ οι τράπεζες και προτιμήθηκαν οι Εταιρίες Διαχείρισης. Πέρα από το ζήτημα (βλ. Ερώτηση 1) των παρενεργειών από την ύπαρξη ΜΕΔ στους ισολογισμούς των τραπεζών και κατ’ επέκταση στην οικονομική ανάπτυξη, οι Εταιρίες Διαχείρισης συγκροτήθηκαν με προδιαγραφές που εστιάζουν στην αυξημένη αποτελεσματικότητα έναντι της συνήθους τραπεζικής πρακτικής. Διαθέτουν εξειδικευμένα στελέχη και συγκεντρώνουν όλη τη διαθέσιμη τεχνογνωσία και εμπειρία στη διαχείριση δανείων κάτω από τον ίδιο φορέα. Επένδυσαν και συνεχίζουν διαρκώς να επενδύουν σημαντικά κεφάλαια για να αναπτύξουν και να συντηρούν τεχνολογικές υποδομές (για παράδειγμα ηλεκτρονικές πλατφόρμες, κέντρα τηλεφωνικής εξυπηρέτησης κ.ά.) με αποκλειστικό σκοπό την υποστήριξη της βέλτιστης διαχείρισης των χαρτοφυλακίων που τους ανατίθενται και την εξυπηρέτηση των συναλλασσόμενων μαζί τους οφειλετών. Η αποτελεσματικότητα των Εταιριών Διαχείρισης οφείλεται στη μεγαλύτερη ευελιξία που διαθέτουν στην εξεύρεση και παροχή λύσεων που βοηθούν τους οφειλέτες να ανταπεξέλθουν ευκολότερα και μακροπρόθεσμα στις υποχρεώσεις τους. Οι λύσεις αυτές είναι προσαρμοσμένες στα δεδομένα κάθε δανειολήπτη και δεν μπορούν να υλοποιηθούν εντός του αυστηρού τραπεζικού πλαισίου, λόγω των εποπτικών κανόνων που διέπουν την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών (όπως τα «EBA rules» της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών). Οι Εταιρείες Διαχείρισης δεν υπόκεινται σε αντίστοιχους κεφαλαιακούς περιορισμούς και γι’ αυτό ακριβώς το λόγο έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν ευέλικτες και αποφασιστικές ρυθμίσεις στους δανειολήπτες.

Οι Εταιρίες Διαχείρισης είναι εξειδικευμένοι φορείς με τεχνολογικές υποδομές τις οποίες ανέπτυξαν στοχευμένα για τη διαχείριση δανείων, με έμπειρα στελέχη και με συσσωρευμένη τεχνογνωσία στη διαχείριση καθυστερούμενων οφειλών. Επομένως, γνωρίζουν όλες τις δυνατές λύσεις και μπορούν να επιλέξουν ή να συνδυάσουν λύσεις ώστε να βρεθεί η καταλληλότερη πρόταση για κάθε περίπτωση δανειολήπτη και οφειλής ξεχωριστά, που θα ευνοεί την μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της ρύθμισης, την εξυπηρέτηση του δανείου και, τελικά, την εξόφληση και την απαλλαγή του δανειολήπτη από την οφειλή.

Οι εταιρίες-μέλη της ΕΕΔΑΔΠ, κατ’ εφαρμογήν του ν. 5072/2023, ανέπτυξαν και έχουν θέσει σε λειτουργία από την 1η Απριλίου του 2024 ψηφιακές πλατφόρμες προσωποποιημένης πληροφόρησης. Μέσω της πλατφόρμας αυτής, η κάθε εταιρία ξεχωριστά για τα δάνεια που διαχειρίζεται και τους οφειλέτες με τους οποίους συναλλάσσεται, παρέχει εξατομικευμένη, διαφανή και άμεση, ενημέρωση στους δανειολήπτες για τις οφειλές τους. Η διαφάνεια και το απόρρητο της πληροφορίας διασφαλίζονται πλήρως, καθώς η πρόσβαση στην κάθε πλατφόρμα γίνεται με χρήση προσωπικών κωδικών (μέσω gov.gr ή taxisnet). Οι πληροφορίες που παρέχονται αφορούν κατ’ ελάχιστον το υπόλοιπο της οφειλής, το εφαρμοζόμενο επιτόκιο, το ύψος και τις ημερομηνίες καταβολής των δόσεων, τους τόκους, προμήθειες και άλλες χρεώσεις που εφαρμόζονται, καθώς και την τρέχουσα κατάσταση του δανείου. Οι ψηφιακές πλατφόρμες λειτουργούν αδιάλειπτα (24/7) και δίνουν τη δυνατότητα άντλησης πληροφοριών και, ανά περίπτωση, διαχείρισης των οφειλών με ταχύτητα, ευκολία και ασφάλεια. Μπορείτε να έχετε πρόσβαση στην ψηφιακή πλατφόρμα της κάθε εταιρίας-μέλους της ΕΕΔΑΔΠ από τους παρακάτω συνδέσμους.

Λύσεις όπως οι φιλικοί διακανονισμοί (σε πολλές περιπτώσεις με άφεση χρέους), οι εξατομικευμένες ρυθμίσεις με βάση εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, η διαδικασία εθελοντικής πώλησης του ακινήτου, η πώληση και επαναμίσθωση (Sale & Lease Back) κ.ά., χρησιμοποιούνται ευρύτατα στην πράξη από τις Εταιρείες Διαχείρισης και έχουν ήδη βοηθήσει χιλιάδες δανειολήπτες. Στα πρώτα 5 χρόνια λειτουργίας (στοιχεία έως και το τέλος Ιουνίου του 2025) οι εταιρίες-μέλη της ΕΕΔΑΔΠ έχουν διαχειριστεί δάνεια που αφορούν περισσότερους από 2,5 εκατομμύρια οφειλέτες και έχουν προβεί σε ρυθμίσεις ύψους άνω των 3 δισ. ευρώ.

Για τα φυσικά πρόσωπα, η πρώτη επιλογή είναι πάντοτε μια ρύθμιση συμβατή με τα στοιχεία του δανεισμού και τα εισοδηματικά και περιουσιακά δεδομένα του δανειολήπτη. Οι Εταιρίες Διαχείρισης έχουν ως στόχο τη μετατροπή ενός μη εξυπηρετούμενου («κόκκινου») δανείου σε εξυπηρετούμενο, με μακρό χρονικό ορίζοντα και κόστος εξυπηρέτησης που να ανταποκρίνεται στις πραγματικές δυνατότητες του πιστούχου, ώστε να μην υπάρξει εκ νέου αθέτηση. Για τις επιχειρήσεις, η δυνατότητα εξυπηρέτησης μπορεί να συνδυαστεί και με την εξεύρεση νέων κεφαλαίων στο πλαίσιο μιας συμφωνίας εξυγίανσης της επιχείρησης ώστε να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητά της προς το συμφέρον των εργαζομένων, με τη διατήρηση θέσεων εργασίας, των μετόχων αλλά και της Εταιρίας Διαχείρισης με την εξυπηρέτηση του δανείου.  

Η μετατροπή ενός μη εξυπηρετούμενου δανείου σε εξυπηρετούμενο μέσω της κατάλληλης για κάθε περίπτωση, εξατομικευμένης ρύθμισης είναι ο προσφορότερος οικονομικά και κοινωνικά τρόπος διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους. Τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης (όπως ο πλειστηριασμός) αποτελούν ύστατη λύση, όταν διαπιστώνεται, μετά από πολλές προσπάθειες και την εξάντληση όλων των σχετικών διαδικασιών (λ.χ. για την προστασία των ευάλωτων οφειλετών), η αδυναμία εξεύρεσης βιώσιμης λύσης για τη διευθέτηση των οφειλών.

Το φαινόμενο των στρατηγικών κακοπληρωτών εμφανίστηκε με οξύτητα κατά τη διάρκεια της κρίσης που έπληξε με σφοδρότητα την Ελληνική Οικονομία μετά το 2010. Ορισμένοι δανειολήπτες επέλεξαν τότε να αθετήσουν τις υποχρεώσεις τους, παρότι διέθεταν την οικονομική δυνατότητα να συνεχίσουν να τις εξυπηρετούν. Η αθέτηση υποχρεώσεων από δανειολήπτες που μπορούν να τις εκπληρώσουν αποτελεί αφενός πλήγμα στην τραπεζική πίστη, λόγω του ηθικού κινδύνου που δημιουργεί, και αφετέρου τροχοπέδη για την οικονομία, αφού τα βάρη τους αναγκαστικά επωμίζονται είτε οι συνεπείς δανειολήπτες, είτε οι φορολογούμενοι, είτε αυτά διαχέονται στην οικονομία μέσα από τον περιορισμό της χρηματοδοτικής δυνατότητας των τραπεζών. Η αποκατάσταση των συναλλακτικών ηθών και μιας υγιούς κουλτούρας πληρωμών είναι τα βασικά οφέλη από την αντιμετώπιση του φαινομένου των στρατηγικών κακοπληρωτών. Αυτά δεν αφορούν μόνο τις Τράπεζες ή τις Εταιρίες Διαχείρισης αλλά όλη την οικονομία και το κοινωνικό σύνολο.

Σε καμία περίπτωση ο οφειλέτης του οποίου το δάνειο μεταφέρεται από μια Τράπεζα σε μια Εταιρία Διαχείρισης δεν βρίσκεται σε δυσμενέστερη θέση - αντίθετα έχει περισσότερες δυνατότητες για ευνοϊκή ρύθμιση. Η προστασία έναντι δυσμενέστερων όρων είναι νομοθετικά κατοχυρωμένη. Οι σχετικοί νόμοι περιλαμβάνουν συγκεκριμένες προβλέψεις για τη σχέση των Εταιριών Διαχείρισης με τους δανειολήπτες. Αποκλείουν ρητά την επιδείνωση της θέσης του οφειλέτη σε σχέση με τους όρους δανεισμού του που βρίσκονται σε ισχύ κατά τη μεταβίβαση του δανείου από την Τράπεζα. Επίσης, ο οφειλέτης διατηρεί ακέραια όλα τα δικαιώματα που είχε έναντι του αρχικού δανειστή.